De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) heeft de Rapportage Ongevallen Scheepvaart januari–juni 2025 gepubliceerd. OVV doet veel onderzoek naar incidenten in de zeevaart, maar binnenvaartincidenten krijgen steeds meer aandacht. De Raad ziet dat de binnenvaart steeds vaker betrokken is bij incidenten en dat de energietransitie nieuwe veiligheidsuitdagingen met zich meebrengt. 

In de eerste helft van 2025 deed de OVV onderzoek naar diverse soorten incidenten in de scheepvaart. Zo waren er aanvaringen tussen schepen op binnenwateren, botsingen met sluizen en sluisdeuren, ongelukken waarbij bemanningsleden letsel opliepen tijdens haven- of dekwerkzaamheden, en meerdere aanvaringen met hoogspanningskabels boven vaarwegen. Bij KBN is bekend dat er al minstens vier aanvaringen zijn met hoogspanningskabels. Het rapport benadrukt dat de binnenvaart steeds vaker in beeld komt bij deze ongelukken en dat structurele oorzaken nauwkeurig worden onderzocht. 

Nieuwe brandstoffen, nieuwe risico’s 
De energietransitie is in volle gang, ook in de scheepvaart. Dit komt mede door afspraken die de internationale scheepvaart heeft gesloten via de International Maritime Organization (IMO) om de sector in 2050 klimaatneutraal te laten zijn. Reders en scheepsbouwers zoeken naar schonere alternatieven voor traditionele fossiele brandstoffen. Verschillende alternatieve brandstoffen, zoals Liquefied Natural Gas (LNG), methanol, waterstof, ammoniak en elektrische voortstuwing, worden steeds vaker genoemd als veelbelovende oplossingen voor het verduurzamen van de scheepvaart. Een brand aan boord van een schip in juli 2023 liet echter zien dat de overgang naar nieuwe energiedragers ook nieuwe risico’s met zich meebrengt. 

Liquefied Natural Gas (LNG) 
LNG is vloeibaar gemaakt aardgas dat bij ongeveer -162 °C wordt opgeslagen. Het heeft voordelen zoals een sterke vermindering van zwaveloxide- en stikstofoxide-uitstoot en is geschikt voor opslag en transport. Tegelijkertijd kent LNG risico’s, zoals methaanslip (onverbrand methaan dat vrijkomt bij verbranding of lekkages), explosiegevaar bij ophoping in afgesloten ruimtes, en mogelijke schade aan de LNG-tanks bij aanvaringen. 

Methanol 
Methanol kan uit fossiele of hernieuwbare bronnen worden geproduceerd. Het is eenvoudig op te slaan en reduceert SOx-uitstoot, maar is giftig en licht ontvlambaar. Bij lekkage kunnen dampen zich ophopen en branden moeilijk zichtbaar en beheersbaar zijn. Strikte veiligheidsmaatregelen en bemanningstraining zijn essentieel. 

Waterstof 
Waterstof is emissievrij bij gebruik in brandstofcellen, maar kent aanzienlijke veiligheidsrisico’s. Het is licht, geur- en kleurloos en vormt snel explosieve mengsels met lucht. Opslag en gebruik vereisen speciale materialen, detectie, ventilatie en training van de bemanning. 

Ammoniak 
Ammoniak bevat geen koolstof en kan bijdragen aan vermindering van broeikasgassen. Het is vloeibaar opslaan makkelijker dan waterstof, maar het is zeer giftig en bijtend. Kleine lekken kunnen ernstige gezondheidsrisico’s opleveren. Veilig gebruik vraagt om beschermingsmiddelen, gasdetectie, aangepaste noodprocedures en intensieve training. 

Elektrisch varen 
Batterij-elektrische voortstuwing is stil en emissievrij, maar accu’s hebben lage energiedichtheid, zijn zwaar, en productie kan ecologische impact hebben. Accubrand is moeilijk te blussen en kan snel escaleren, zoals duidelijk werd bij de Fremantle Highway. 

De overgang naar alternatieve brandstoffen vraagt dus om een brede aanpak: technologische ontwikkeling, risicoanalyse, infrastructuur en training van de bemanning. Duurzaamheid en veiligheid moeten hand in hand gaan om de energietransitie in de scheepvaart succesvol en veilig te laten verlopen. 
Gemiddeld duren OVV-onderzoeken anderhalf tot twee jaar, zodat structurele oorzaken kunnen worden achterhaald en verbetermaatregelen worden vastgesteld. 

De volledige Rapportage Ongevallen Scheepvaart januari–juni 2025 is te downloaden via onderzoeksraad.nl.