In Oost-Groningen gebeurt iets bijzonders. De herinrichting en de cultuuromslag die bestuurder Ismay Kremers doorvoerde binnen Zorggroep Oosterlengte hebben geleid tot de introductie van een nieuwe functie: de eerste gedragskundige. Annet van der Velde, GZ-psycholoog, is in juni 2023 bij Zorggroep Oosterlengte in deze functie begonnen. 

In dit interview vertellen Ismay en Annet over de besturingsfilosofie, het proces wat de organisatie doormaakt, en hun visie op de samenwerking van de eerste gedragskundige met de eerste geneeskundige. Functies die beide nog volop in ontwikkeling zijn. Voor de nauwe samenwerking tussen beide functies gebruiken zij een prachtige metafoor; een medaille met twee kanten.

Een nieuwe besturingsfilosofie binnen Oosterlengte
Ismay Kremers trad in juni 2020 aan als bestuurder en presenteerde kort daarna een herinrichtingsplan. “We sturen niet meer van boven naar beneden, maar stimuleren eigenaarschap, verantwoordelijkheid en autonomie.” vertelt Ismay. “Met een nieuw directieteam zijn we aan de slag gegaan. Vanuit onze kernwaarden aandacht, verbinding, deskundigheid en eigenaarschap brengen we een beweging op gang. De missie en visie van Oosterlengte krijgt vorm in de zin ‘We horen, zien en waarderen elkaar’. “Die zin kennen de mensen.” aldus Ismay. 

Volgens Ismay is de kern dat er gelijkwaardig met elkaar wordt omgegaan. ”Wat er ook op ons afkomt, het allerbelangrijkste is dat wij samen het goede doen. Zorgen we goed voor onszelf, dan kunnen we er ook voor elkaar en de cliënt zijn.”

Het ontstaan van de eerste gedragskundige
De functie van eerste gedragskundige is voortgekomen uit de inhoudelijke transitie die Oosterlengte doormaakt: van een overwegend medisch model naar een welzijnsmodel. “De ouderenzorg heeft meer nodig dan medische borging en sturing,” licht Ismay toe. “Dit inzicht leidde tot de positionering van een eerste gedragskundige naast een eerste geneeskundige. Beiden dragen gelijkwaardig bij aan de beweging die we maken. Wij hebben het niet ergens gehoord. Het idee is hier echt geboren. Als onderdeel van een plan geschreven door de toenmalig directeur behandeling & innovatie Anja Brink”
Annet van der Velde startte in juni 2023 als eerste gedragskundige. Een van haar eerste taken was het formuleren van een zorgvisie. “De organisatievisie lag er al, maar ik wilde dat vertalen naar een visie die gaat over de kern van wat we in de praktijk willen betekenen: goede zorg bieden. We hebben deze zorgvisie samen met collega’s, cliëntenraden en het directieteam geformuleerd. Met zorgethiek als theoretisch fundament.”

“Net als vele ouderenpsychologen (en orthopedagogen) met mij sta ik voor een mensgerichte aanpak. Het idee dat gedrag nooit op zichzelf staat, maar in een wisselwerking met de context. In een woonklimaat zitten allerlei psychosociale interventies die preventief kunnen werken. Hoe logisch dat misschien ook klinkt: als organisatie heb je echt een gedeelde visie op zorg nodig.  Als eerste gedragskundige van Oosterlengte heb ik dat nodig.”

“Een zorgvisie geeft diepte en draagvlak aan de wens om van het medisch naar het welzijnsmodel te gaan,” aldus Annet. Ismay vervolgt : “De zorgvisie onderschrijft ook dat het welzijn en wonen tegenwicht biedt aan het medische aspect, en dat je daarmee dus ook een eerste genees- en gedragskundige helemaal gelijkwaardig naast elkaar hebt staan. Die beide aspecten moet je samen borgen. “

De volgende stap is de zorgvisie tot leven brengen in de praktijk. Annet : “Het is niet het verhaal van de eerste gedragskundige, het is het verhaal van Oosterlengte. Nu dat er is kan ik – en anderen met mij - op basis daarvan dingen constateren, onder de aandacht brengen en een idee opperen waarmee het anders kan.” De zorgvisie dient nu als toetssteen. “Doen we echt wat we zeggen? Enkele voorbeelden: Als we zeggen dat we iemand willen leren kennen, dan moeten we nog meer aandacht besteden aan het levensverhaal van bewoners. En als we geloven in de kracht van het alledaagse leven, dan zouden we moeten spreken over ‘verhuizingen’ in plaats van ‘opnames’ en over ‘kamers’ in plaats van ‘bedden’”. 

Loskomen van het medisch model
Ismay en Annet erkennen dat het loslaten van het medisch model tijd kost. “Het is diepgeworteld in de organisatie,” zegt Annet. “Het zou juist tegen de besturingsfilosofie ingaan als je top-down dicteert hoe alles anders moet.” 

 “Een belangrijke stap is het loskoppelen van het medisch model van de medische vakgroep. Veel artsen en medisch behandelaren omarmen ook de persoonsgerichte zorg, met oog voor meer dan het lichamelijke domein. Tegelijk kun je wel stellen dat kennis/expertise vanuit het sociale, psychische en existentiële domein minstens net zo belangrijk is. Dus naar een sterke medische vakgroep is er nu ook een stevig psychosociaal team; bestaande uit maatschappelijk werkers, geestelijk verzorgers, orthopedagogen en psychologen.”

Ismay benoemt dat gelijkwaardigheid in positionering ontzettend belangrijk is. “De medische zorg, die moet natuurlijk goed zijn, maar de psychosociale zorg moet óok op orde zijn. Dat moet je dan in gelijkwaardigheid laten zien. Als voorbeeld: Er is een eerste geneeskundige én een eerste gedragskundige. Het is eigenlijke en strategische beweging die je via je eerste gedragskundige inzet.” 

De samenwerking tussen eerste geneeskundige en eerste gedragskundige
Een belangrijk aspect van deze transitie is de samenwerking tussen Annet en de eerste geneeskundige, Marianne Dijkhuis. “We zitten niet namens onze vakgroepen aan de directietafel. Wij vertegenwoordigen samen het professionele perspectief op alles wat met en rondom de bewoner (of cliënt) gebeurt. Als verbinders tussen praktijk en beleid,” zegt Annet. “Marianne en ik werken intensief samen. We wisselen veel van gedachten en trekken echt samen op.” 

Volgens Ismay is die intensieve samenwerking cruciaal. “Het moet geen strijd zijn tussen de medische en de psychosociale zorg. Jullie zijn als een medaille met twee kanten. Nauw verbonden perspectieven op zorg die samenkomen. Daar geloven wij in.”

Positionering en rollen
De eerste gedragskundige en eerste geneeskundige zijn sterk strategisch gepositioneerd. “Zij hebben direct toegang tot mij als bestuurder en zitten bij alle directieoverleggen,” vertelt Ismay. “Zij mogen zonder ruggespraak advies en feedback geven. Dus zonder vooraf te weten wat ‘de lijnverantwoordelijke’ vindt, kunnen zij vanuit hun positie zeggen wat ze zien, vinden of denken.” 

De eerste gedragskundige is ook als GZ-psycholoog verbonden aan enkele locaties. “Ik werk fulltime en op papier is het ongeveer een 50/50 verdeling tussen de twee rollen,” vertelt Annet. “Voor de eerste geneeskundige geldt hetzelfde met haar rol als specialist ouderengeneeskunde. Naast de lijn richting bestuur en directie zijn wij ook inhoudelijk leidinggevende van respectievelijk het medisch, het paramedisch en het psychosociaal team, met naast ons een manager behandelteams voor HR-zaken en de bedrijfsvoering”. 

Ismay vertelt dat nog niets in beton is gegoten: “de koers is bepaald maar onderweg moet je durven bijsturen.” Annet beaamt hoe belangrijk dat is. “Het vraagt echt ruimte, tijd en vertrouwen om samen met het directieteam en collega’s deze nieuwe nieuwe structuur steeds te evalueren en dan te kiezen voor de beste volgende stap.”

De effecten en de toekomst
De eerste resultaten van deze transitie zijn zichtbaar. “Ik herinner mij vergaderingen waarin ik dacht: ‘dit is het!’,” zegt Ismay. “De scherpe dialogen tussen, en met, de eerste geneeskundige en eerste gedragskundige brengen precies de nuances aan die nodig zijn.”

Daarnaast helpen Annet en Marianne om de samenhang in de vele strategische ambities van Oosterlengte te bewaken. “Wij zien waar prioriteiten zouden moeten liggen en welke stappen logisch op elkaar volgen,” zegt Annet.

Wat brengt de toekomst? Ismay: “Het komende jaar is een goed moment om binnen en buiten Oosterlengte meer te vertellen over de rollen van de eerste gedrags- en eerste geneeskundige. Nu het plan praktijk is geworden merken collega’s ook de effecten van deze twee rollen. Dus het is goed aandacht te besteden aan de vragen die nu gaan ontstaan,” besluit Ismay. “We hopen dat iedereen er zo trots op is als wij. Dit is onze toekomst en de toekomst van de ouderenzorg in geheel.” 

Meer weten of vragen naar aanleiding van dit interview? Stuur een email naar Annet van der Velde annet.vd.velde@oosterlengte.nl