Maart 2026

Nieuwsbrief Thirsty Cities

Voorwoord Ted Veldkamp

Meteorologische droogte, hydrologische droogte, bodemvochttekort, grondwater-droogte, aanvoertekorten, waterschaarste, waterkwaliteits-gedreven watertekorten. Zomaar een greep uit de grote diversiteit aan droogte-definities (en aanverwanten) met een – zo mogelijk – nog grotere variatie aan bijbehorende indicatoren. Elk passend bij een eigen geohydrologische en watersysteem context en stedelijk watergebruiker gevoelig voor droogte. Welke definitie is nu passend voor de gebouwde omgeving? In welke situatie? Voor wie? En gebruik van welke indicator geeft – in geval van opkomende droogteproblemen – nog voldoende tijd om te handelen en zo droogte-effecten te minimaliseren? In hoeverre kunnen indicatoren voorspellend werken en droogte-beleid beïnvloeden? En wat betekent, in dat licht, de keuze van het KNMI om droogte vanaf 1 januari te gaan monitoren?

Binnen het Thirsty Cities project buigen we ons op dit moment over deze vragen. We brengen bruikbare definities ten aanzien van droogte in de gebouwde omgeving samen. En op basis van een typologie van stedelijke watergebruikers (WP2) en kennis over het lokale en regionale watersysteem (WP1) proberen we voor elk betrokken UUC tot een eerste set van bruikbare indicatoren te komen. Tijdens de eerstvolgende UUC-bijeenkomsten (WP4) die op dit moment gepland worden bespreken we deze eerste inzichten graag met u. Collega’s Jeroen Schoonderbeek en Kaj van de Sandt, betrokken bij dit onderzoek vanuit WP1 en WP2, stellen zich verderop in deze nieuwsbrief aan u voor. Samen met Andy Bruijns (eveneens Hogeschool Rotterdam) zijn 2 afstudeerders, Soufiane en Remco, de afgelopen periode actief geweest op het in kaart brengen van stedelijke watergebruikers en bijbehorende schademechanismen.

Door Sander, Shira en Mariska (WP3) wordt er op dit moment gewerkt aan een analysekader voor de beoordeling van het bestaande droogtebeleid, de verdeling van rollen en verantwoordelijkheden rondom droogte en de vraag in hoeverre betrokken organisaties op dit moment voldoende zijn ingericht om met droogte om te kunnen gaan. Met oog op de lange termijn planning en in tijdens van crises. Zij bereiden op dit moment een aantal workshops voor om hierover met u in gesprek te gaan. Verder op deze nieuwsbrief leest u meer over deze ontwikkelingen.

Het veldwerkseizoen gaat van start. Voor PhD-onderzoekers Eefje, Jonas, Ixtaso en Seppe een belangrijke periode van dataverzameling. Verderop in deze nieuwsbrief vertelt Seppe over zijn veldwerkplannen – specifiek gericht op het in kaart brengen van de bodem-biodiversiteit onder verschillende omstandigheden en het begrijpen van de rol van de bodem ten aanzien van de inrichting van droogtebestendig stedelijk groen.

Tot besluit nog enkele aankondigingen.

- In de podcast Onder Planologen zijn Nanco Dolman en ondergetekende geïnterviewd over het concept sponsstad in relatie tot droogte in de gebouwde omgeving. Het interview is hier te beluisteren.

- In de komende maanden wordt een nieuwe serie aan UUC-bijeenkomsten gepland: om met elkaar het inzicht in het watersysteem, stedelijke watergebruiker en passende droogte-indicatoren te bespreken. Uw Thirsty Cities contactpersoon neemt hiertoe contact op om een geschikt moment voor deze afspraak te vinden.

- Richting de zomer worden er door WP3 een Governance-workshop georganiseerd om met elkaar het huidige droogte-beleid te bespreken evenals de vraag in hoeverre uw organisatie is voorbereid op omgang met droogte. U ontvangt hiertoe een uitnodiging van Sander, Mariska en Shira.

- Op vrijdag 25 september staat het jaarlijkse Thirsty Cities symposium gepland, in Delft. We nemen u dan mee in onze opbrengst van het eerste jaar Thirsty Cities onderzoek en bespreken met u inzichten en vervolgstappen. U heeft hiervoor al een save the date ontvangen

Groet,

Ted Veldkamp

Onderzoek

Van droogteprobleem naar oplossing: bouwen aan robuuste stedelijke watergovernance

De afgelopen periode is binnen werkpakket 3 een conceptueel model uitgewerkt voor governance van droogte in de bebouwde omgeving. Daarin onderscheiden we een aantal lagen: het systeem van vraag door watergebruikers en watervragende functies én het systeem van aanbod vanuit de klimatologische omstandigheden en het water- en bodemsysteem. De droogte ontstaat daar waar het aanbod niet meer in de vraag kan voorzien, veelal resulterend in sociaal-economische en/of ecologische effecten van droogte. Dit systeem van vraag en aanbod staat in verbinding met het governance-systeem, waarin actoren zich bevinden die vanuit formele en informele regels sturing geven aan het handelen ten tijde van of ter voorkoming van droogte (de institutionele context). Tot slot hebben deze actoren diverse governance-instrumenten tot hun beschikking, zoals het verlenen van verordeningen voor onttrekken van water of het handelen op basis van een verdringingsreeks bij waterschaarste. Dit speelveld van droogteproblemen en de daaraan gerelateerde interactie van actoren met hun handelingswijzen beschouwen we als droogte-arena’s.

Vanuit de gesprekken met de negen stedelijke casussen in het onderzoek zijn al verschillende droogte-arena’s onderscheiden. Zo zien we bijvoorbeeld verdroging van stedelijk groen of droogvallen & kwaliteitsproblemen van oppervlaktewater. De komende maanden staan in het teken van de uitwerking van de verschillende droogte-arena’s. Vragen die we daarbij proberen te beantwoorden zijn: Welke actoren dragen welke verantwoordelijkheid rondom een specifiek droogteprobleem? Hoe interacteren deze actoren met elkaar? En op welke wijze maken zij afwegingen en komen tot besluiten om het droogteprobleem tegen te gaan dan wel beheersbaar te houden? In een verdiepende werksessie met de praktijkpartners uit de casussen zullen we vervolgens toetsen of het uitgewerkte beeld klopt en kunnen we inzoomen op ontbrekende stukjes in de dataverzameling. We proberen daarmee een stevig fundament te leggen om in de volgende fasen van het onderzoek toe te werken naar concrete maatregelen en innovaties in het governance-systeem!

Binnen dit werkpakket draagt het PhD-onderzoek bij aan de verdere verdieping van de governancevraagstukken rondom droogte. De PhD is een half jaar geleden gestart en bevindt zich momenteel in de fase van het verder uitwerken en aanscherpen van het onderzoeksvoorstel. Het onderzoek richt zich op hoe besluitvorming over waterverdeling plaatsvindt onder omstandigheden van schaarste, en welke principes en afwegingskaders daarbij een rol spelen. Daarbij worden inzichten uit internationale en historische casussen, evenals juridische en filosofische perspectieven op rechtvaardigheid en legitimiteit, gecombineerd met empirische inzichten uit de stedelijke casussen binnen Thirsty Cities. Deze inzichten worden in latere fasen van het project, in co-creatie met praktijkpartners, vertaald naar concrete handelingsperspectieven voor stedelijke droogtegovernance.

Onder onze voeten: hoe stedelijke bodems het lot van stadsbomen bepalen

Ik ben Seppe Van den Broeck en werk sinds november 2025 als PhD-student bij Naturalis. In mijn onderzoek richt ik mij op het in kaart brengen van de biodiversiteit in stedelijke bodems om beter te begrijpen welke rol die speelt in de vitaliteit van stadsbomen. Dit inzicht is essentieel voor het realiseren van een 'bodemslimme' en klimaatresistente stadsvergroening.

Om deze bodembiodiversiteit te onderzoeken, ben ik op 23 maart gestart met de bemonstering in Amsterdam, de eerste van de negen 'Thirsty City'-steden. In elke stad nemen we monsters in de bodem van boomspiegels en parken bij vijf verschillende boomsoorten (zomereik, gewone es, zwarte els, schietwilg en gewone plataan). Elk van deze boomsoorten vertegenwoordigt een type boom dat een andere invloed zou kunnen hebben op de gemeenschapssamenstelling van bodemorganismen. Deze types verschillen in de soort van symbiose die ze aangaan met bodemorganismen, maar ook in hoe droogtesensitief of -resistent ze zijn. Om dit te verder te onderzoeken, zal uit de bodemmonsters rond deze bomen DNA geëxtraheerd en afgelezen worden, wat dan resulteert in soortenlijsten (ASV-tabellen) van schimmels, bacteriën, invertebraten en andere eukaryote bodemorganismen.

Aan de hand van kaart van Atlas Leefomgeving die het stedelijk hitte-eiland effect weergeeft deel ik de stad op in drie categorieën om ook de invloed van een urbanisatie- en droogtegradiënt mee te nemen. In elke "hittecategorie" neem ik bodemmonsters van vijf boomspiegels per boomsoort. Ook in parken worden rond vijf bomen van elke boomsoort bodemmonsters genomen om de verschillen in bodembiodiversiteit tussen boomspiegels en parken te bestuderen. Tijdens de bemonstering worden ook de procentuele vegetatiebedekking in de boomspiegel en de stamomtrek gemeten. Om een completer beeld te krijgen van de omgevingsfactoren, zal dit worden aangevuld met externe data die verkregen zal worden van gemeenten en andere beheerders.

Dit resulteert in 100 locaties per stad die volgens het eDentityprotocol bemonsterd worden, goed voor een geschat aantal bodemmonsters van 4000 voor DNA-analyse en 900 voor bodemanalyse. Deze grootschalige staalname is mogelijk dankzij de eDentityinfrastructuur waar ik gebruik van maak, aangezien deze snel en kostenefficiënt alle soorten in een monster kan identificeren.

Het doel is het identificeren van factoren, zoals droogte, die de microbiële bodemsamenstelling drijven. Aan de hand van generalized dissimilarity modelling en joint species distribution modelling zullen we de relatieve impact van de hitte- en urbanisatiegradiënten en de functionele identiteit van de boom kunnen kwantificeren. De verzameling van deze data maakt het ook mogelijk om de huidige bodembiodiversiteit in urbane omgevingen in kaart te brengen, te voorspellen in andere steden en te projecteren onder verschillende klimaatscenario's.

Even voorstellen

In elke nieuwsbrief stellen een aantal collega’s uit het consortium zichzelf voor. Deze editie maak je kennis met Jeroen, Kaj en Daan.

Jeroen Schoonderbeek

Ik werk bij de Hogeschool van Amsterdam en ben als onderzoeker betrokken bij WP1 en WP4 van Thirsty Cities. Vanuit het lectoraat Klimaatbestendige Stad doe ik praktijkgericht onderzoek naar droogte, hitte aan gebouwen en in de buitenruimte, en wateroverlast in de stad. Ik houd me graag bezig met het doen van metingen, vooral aan hitte, met modelleren en met het oplossen van ruimtelijke vraagstukken. Met dit praktijkgerichte onderzoek hoop ik een zo groot mogelijke impact te maken.
Naast mijn werk ga ik graag wandelen en kamperen, het liefst in combinatie. Verder speel ik graag een spelletje met vrienden.

Kaj van der Sandt

Ik ben Kaj van de Sandt en werk als docent bij de opleiding Watermanagement van Hogeschool Rotterdam. Dit kalenderjaar ben ik begonnen bij Thisty Cities. Met veel plezier onderzoek ik watergebruikers en hun kwetsbaarheden tijdens droogte. Ik kijk ernaar uit om bij te dragen aan een stevige kennisbasis met betrekking tot stedelijke droogte. Ook wil ik deze kennis graag verbinden met ons onderwijs. Nu verbreed ik mijn blikveld naar onderzoek na 12 jaar volledige focus op het onderwijs. Dat voelt goed, zeker omdat ik mijn kennis over watersystemen, klimaatverandering, stakeholders en ontwerpend onderzoek op een nieuwe manier kan inzetten.

Daan Rooze

Daan Rooze is onderzoeker / adviseur op het snijvlak van stedelijk waterbeheer en ruimtelijke planning en ontwerp. Met twee masterdiploma's behaald aan de Technische Universiteit Delft in zowel Stedenbouw (Faculteit Bouwkunde en Gebouwde Omgeving) als Watermanagement (Faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen), combineert Daan een ontwerpachtergrond met gedegen technische vaardigheden.

Contact

Dr. Ted Veldkamp Msc Lector Klimaat en Water

t.i.e.veldkamp@hr.nl

Thirsty Cities Projectteam

thirstycities@hr.nl

Afmelden