De opening van de Biënnale vond plaats in de stromende regen, afgelopen 11 juni bij de Heikamp in Ruurlo. Gelukkig was dat geen slecht voorteken. De fietsroute langs 11 kunstwerken – geopend van 13 juni tot en met 13 september - is alles behalve in het water gevallen. Organisatoren Alice te Wechel en Louky Scheltema vertellen enthousiast over hun ervaringen.  



Resultaat door actieve promotie 
Louky: ‘De opening was erg geslaagd met veel belangstelling. Ook de pers was volop aanwezig. Die voorspoedige start heeft zich voortgezet. We kunnen het aantal bezoekers inschatten op basis van het aantal verkochte boekjes. Binnen een maand waren de 50 boekjes bij drie VVV’s al uitverkocht, Ruurlo en Vorden zijn hardlopers wat dat betreft. We hebben ook campings en buitenplaatsen bij de promotie en verkoop van de boekjes betrokken.’

Alice: ‘Promotie is erg belangrijk, mensen moeten weten dat de fietsroute bestaat. Achterhoek Toerisme heeft ons daarin prima ondersteund.’ Louky: ‘Ik schat dat we op 13 september rond de 5000 bezoekers uitkomen. En dat is een prachtig resultaat, zo’n eerste keer, denken we.’ 

Enthousiaste reacties  
Alice: ‘We krijgen positieve reacties terug. Ook al hou je niet van kunst, de route zelf is al uniek en zo mooi. Op die plekken kom je anders nooit, het is een soort pioniersroute door de landgoederenzone. Daarnaast konden we projecten, uitgevoerd door het waterschap op de landgoederen, in de schijnwerpers zetten.’

Louky: ‘Mensen zeggen soms: ik ben eigenlijk niet van de kunst maar ik vind dit een prachtige route. Maar wat is kunst? Het zit elke dag in ieders leven, als je kind een tekening maakt of als je kiest welke kleding je draagt vandaag. Alle creatie is kunst. Kunstwerken, zoals die tijdens deze Biënnale staan tentoongesteld, nodigen bezoekers uit om erover na te denken en erover te praten met elkaar: wat vind ik ervan en wat kan ik ermee?’ Alice: ‘Sommige mensen waren dan weer zo enthousiast dat ze een visje en een schildpadje hebben meegenomen naar huis zonder ervoor te betalen. Maar dat waren gelukkig de enige incidenten.’


 
Op naar een tweede Kunst Biënnale  
Alice: ‘We gaan door en willen over twee jaar een volgende Biënnale organiseren. We hebben nu een helder concept waarop we de komende jaren kunnen voortborduren. Het recept voor over twee jaar is dus ook weer: goede kunst laagdrempelig aanbieden via een route. We willen dan graag stagiaires, van bijvoorbeeld opleidingen toerisme en recreatie, betrekken voor een nog betere routebeschrijving, proefritten en eventueel een digitalisering van de tocht. Louky: ‘En ons routegebied is dan ook weer rond de Baakse Beek: er is hier nog zoveel te ontdekken. Uiteraard doet in 2028 ook een nieuwe groep kunstenaars mee. We willen dan koersen op jongere deelnemers en meer diversiteit. We hebben er nu al zin in!’  

Vitens heeft plannen in de landgoederenzone en omgeving. Door het nieuwe natuurterrein, direct gelegen naast de Wildenborch, legt Vitens een drinkwatertransportleiding aan. De pompcapaciteit van de waterwinning op de Lochemse Berg breidt uit en er wordt gesproken over een nieuwe droogteschaderegeling voor agrariërs, vanwege de effecten van de drinkwaterwinning. Een gesprek op de Wildenborch verheldert de oorzaken en gevolgen van het gebiedsproces van Vitens in de landgoederenzone.  
 
Een informatief gesprek  
 
Jennine van de Plassche-Staring, bewoner van de Wildenborch is al langer bezorgd over de impact van de klimaatverandering op het landgoed. Ze vraagt zich af of ze zich nu ook zorgen moet maken over de activiteiten van Vitens in het gebied. Louisa Remesal, omgevingsmanager bij Waterschap Rijn en IJssel en  Saskia van Miltenburg, omgevingsmanager bij Vitens, hebben daarom gekozen voor een ontmoeting op de Wildenborch, samen met Jennine en Andre Mensink, tuinbaas op het landgoed.


Saskia van Miltenburg

Saskia vertelt dat door de toename van het drinkwatergebruik er in 2030 een tekort dreigt. ‘Daarom worden alle mogelijkheden verkend om de wincapaciteit te vergroten. Dit betekent dat Vitens de vergunningscapaciteit, die nu nog niet geheel wordt gebruikt, wil gaan inzetten. Ook gaan we onderzoeken waar we oppervlaktewater kunnen gebruiken voor het maken van drinkwater.’  
 
Effect van de waterwinning? 
Jennine: ‘We merken dat de droogteschade op het landgoed elk jaar groter is. Wij vragen ons soms af welke rol de waterwinning daarbij speelt, zeker als die gaat toenemen. Het is goed dat de projecten van het waterschap worden uitgevoerd. Daardoor kunnen we als landgoed nu al structureel water bufferen. Maar als dat gebufferde water straks door Vitens wordt gewonnen, dan ben ik bang dat we weer terug bij af zijn.’
Saskia begrijpt de zorgen en is zich bewust van de verdrogingsproblemen in het gebied. ‘De aandacht hiervoor groeit ook bij ons. Daarom is er onlangs een gebiedsproces gestart, samen met de provincie, het waterschap, de gemeente, en overige gebiedspartners. Het doel is om te kijken hoe de grondwatervoorraad rondom winning Lochem vergroot kan worden zodat de impact van klimaatverandering en de onttrekking wordt verminderd.’  

Schaderegeling werkt niet voor landgoed 
Jennine: ‘Wij ontvingen bericht over een nieuwe droogteschaderegeling. Maar daar hebben wij als landgoed niets aan. Wij kunnen schade aan bos en natuur niet met geld herstellen, wij hebben water nodig, dat is mijn grote zorg. De grondwaterstand zou niet lijden onder de waterwinningen, is ons altijd verteld. Blijft dat nu ook zo? Want waterschap en provincie hebben de afgelopen jaren veel geld geïnvesteerd op en om het landgoed, om het watersysteem klimaatrobuust te maken. Ik hoop dat dat niet voor niets is geweest.’

Andre voegt toe: ‘Agrariërs zijn afhankelijk van de opbrengst van hun land, zij merken de invloed van droogte en wateroverlast heel direct. Het effect op bomen is vaak pas zichtbaar na vijf of tien jaar. Door de klimaatverandering stijgen de beheerkosten om de biodiversiteit te kunnen behouden.’ Saskia: ‘Verdroging van bos en natuur heeft zeker onze aandacht. Het gebiedsproces is bedoeld om de impact van de winning zoveel mogelijk te compenseren. We hebben nog geen gesprekken met de landgoederen gevoerd maar dat gaan we in de loop van het gebiedsproces zeker oppakken.’  


Waterschapswerk op de Wildenborch

Transportleiding door nieuwe natuur 
 Jennine: ‘En hoe zit het met de nieuwe drinkwatertransportleiding die Vitens gaat aanleggen? Op en om de Wildenborch wordt de natuur hersteld. Het natuurperceel aan de oostkant is nog maar net ingericht. En vervolgens ontvangen we een schrijven dat Vitens van plan is om er een leiding doorheen te leggen. Wat is daar de bedoeling van?’  Saskia vertelt dat het gaat om een drinkwatertransportleiding. ‘Die gaat de waterwinning in Lochem en Hengelo met elkaar verbinden. De leiding is bedoeld om het drinkwater, afhankelijk van vraag en aanbod, beter te verdelen over het gebied. Ook tussen andere winningen worden leidingen gelegd. Op deze manier vergroten we de leveringszekerheid in tijden van droogte en tekort.’ 

De koffie is inmiddels op maar Jennine en Saskia zijn nog lang niet uitgepraat. Het gesprek krijgt een vervolg in het gebiedsproces ‘Watersysteem Lochemse Berg’.  

Gebiedsproces Watersysteem Lochemse Berg is een officiële samenwerking die gestart is op 9 maart 2026. De gemeente Lochem, provincie Gelderland, Waterschap Rijn en IJssel, Vitens en Vereniging Contact Barchem werken hierin samen. Doel: een robuust en klimaatbestendig watersysteem rond de Lochemse Berg voor schoon drinkwater en balans in droogte en natheid.